Hititlerde yeni yılın gelişinin kutlandığı “Purulu Bayramı” ve “Çam ağacı” süslemesi

Purullia (toprak, yer) Bayramı

Hatti kökenli olan bu bayram ismini yine Hattice olan bir kelime olan wur- ‘’toprak, yer, ülke’’ kelimesinden almaktadır. Bayram, Nerik kentinde Fırtına Tanrısı ve Inara adına kutlanmakta ve yeni yılla birlikte tanrılardan krala ve ülkeye sağlık, başarı, bolluk ve bereket istenmekteydi. Nerik kenti bir dönem Kaška işgali ve tahribi sonucu Hitit hakimiyetinden çıkıp ulaşılamaz hale geldiğinde bayramın kült merkezi Amasya yakınlarındaki Hakmiš kenti olmuştur.

Bayramın başlıca tanrı ve tanrıçaları Hatti tanrı ve tanrıçaları olan Fırtına Tanrısı, Tanrı Telipinu, Tanrıça Inara, Tanrıça Mezulla, Tanrı Zaliyanu, Tanrıça Zašḫapuna, Tanrıça Tazzuwašši, Tanrıça Tetešḫapi ve Tanrıça Lelwani’dir. Bayram Nerik kenti başta olmak üzere Tawiniya, Zippalanda, Kaštama, Tarukka, Arinna, Warkatawi, Zigaratta ve Tanipiya kentlerinde kutlanmaktaydılar.

Hattuša’da başlayan tören Tawiniya, Warkatawi şehirlerinden sonra Zippalanda kentine devam eder ve daha sonrasında Arinna, Kaštama kentleri ve başka kent noktalarından sonra Nerik kentinde doruğa ulaşırdı. Daha sonrasında kral ve ailesi Nerik kentinde bir tepenin üzerinde tapınaktan ayrı olarak Fırtına Tanrısına adanmış bir kült yapısı olan dahanga- anıtına ve Tanrı Telipinu’nun kutsal ağacı olan ve Hitit kanunlarında da geçen evin önüne dikildiğinde o evin vergiden muaf olduğunu gösteren eyan-(çam, pırnal, ardıç) ağacına saygılarını sunardı.

Gerçekleştirilen bu ritüeller sonrasında kraliçe buradan ayrılır ve Hapšušuka şehrine uğradıktan sonra Taštariša şehrine geçer. Prens ise Kašha ve Ḫanḫana şehirlerine giderek Telipinu adına kutlanacak bayramı idare eder.

Bayram ritüelinde Avcı çantası ve çam ağacı Telipinu’nun simgesi olduğundan dolayı avcı çantası çam ağacına asılırdı. Kullanılacak eşyaların ve kutsal yerlerin önceden hazırlanması, temizlenmesi, yenilenmesi ve tamir edilmesi gerektiği, Hititçe yazılı kil tabletlerdeki ilgili metinlerde kayıt altına alınmıştır.

Bayram ritüelinde kullanılan eşyaları sıralayacak olursak eyan- ağacı, perde, balta, hançer, beyaz ve siyah keçi derileri, avcı çantası, kap kacaklar ve taburelerdir.

Bayram süresi boyunca akrobatik gösterilerin yanı sıra müzik eşliğinde Illuyanka efsanesi ve Telipinu’nun Kayboluşu efsanesi yüksek sesle anlatılarak tiyatro gösterisi şeklinde sunulurdu.

Tanrılara içki ve kesilen hayvan etlerinin sunulup tanrılar şerefine içildikten sonra Hattice şarkılar okunur ve daha birçok çeşitli ritüelle, sunularla ve gösterilerle bayram devam ederdi.

Bayram 32 gün sürmekteydi. Bu bayramların görsel kanıtlarını İnandık ve Hüseyindede vazolarında görmekteyiz.

Hazırlayanlar: (Hititolog) Mert Torun ve Kadir

www.bilimsanatyolu.com