Fetih’ten İşgale, İşgalden Kurtuluşa: Yeşil Bursa / Prof. Dr. Behçet Kemal Yeşilbursa

Bugün takvimler 6 Nisan’ı gösterirken, bundan tam 700 yıl önce, 1326 baharında
yaşanan o büyük dönüşümü hatırlamamak mümkün değil. Her şehir fethedilir; ama bazı
şehirler vardır ki, sadece bir bölgeyi değil, bir devletin geleceğini de dönüştürür. Bursa, işte o
şehirlerden biridir.

6 Nisan 1326 Bursa’nın fethinin panoraması

Osmanlı Beyliği’nin henüz yeni yeni serpildiği yıllarda, Orhan Gazi’nin aklına ve
akıncıların cesaretine yaslanan bu hareket, tarihin akışını değiştiren bir hamleye dönüştü.
Bursa’nın fethi, sadece bir askeri zafer değil; bir kimlik kazanımı, bir medeniyet
başlangıcıydı.

Bir Kuşatmadan Fazlası: Sabırla Örülen Bir Strateji

Bursa, o dönem Bizans’ın Anadolu’daki en önemli kalelerinden biriydi. Sur duvarları,
coğrafi konumu, ekonomik gücü… Kuşatması kısa sürede sonuç verecek bir iş değildi.
Nitekim öyle de oldu. Yaklaşık 10 yıla yakın süren kuşatma, Osmanlı’nın ilk büyük stratejik
hamlelerinden biri olarak tarihe geçti. Bu süreçte: Bursa’nın dışarıyla bağları kesildi, Dağdaki
karakollar birer birer ele geçirildi, Şehri savunanlar yılmadan dirense de Osmanlı sabrı daha
güçlü çıktı. 1326 baharında nihayet sur kapıları açıldığında, sadece bir şehir değil, bir başkent
Osmanlı topraklarına katılmıştı.

Bir Başkentin Doğuşu

Bursa’nın fethinden sonra şehir, kısa sürede Osmanlı’nın siyasi ve kültürel kalbi hâline
geldi. Saltanat buraya taşındı, hanlar, hamamlar, külliyeler bir çiçek buketi gibi şehrin
meydanlarına yerleşti. Orhan Gazi’nin huzur dolu idare anlayışı ve halkı incitmeyen fethin
niteliği sayesinde Bursa, kısa zamanda Beylik’ten Devlet’e geçişin laboratuvarı oldu.
Bugün hâlâ ayakta duran: Orhan Gazi Külliyesi, Hüdavendigâr Camii, Emir Sultan
semti, İpek yolunun izlerini taşıyan hanlar, bize sadece taştan ve tuğladan yapılar değil,
Osmanlı’nın zihniyetini de anlatır.

Bir Şehrin Sessiz Tanıklığı

Bu toprakların her köşesi, 700 yıllık bir hikâyeyi fısıldar. Bursa’da yürürken sadece
çınar ağaçlarının gölgesine sığınmayız; tarihin gölgesine de sığınırız. Tophane’de Orhan ve
Osman Gazi’nin türbeleri önünde durduğunuzda, bir devletin kurucularının sanki “Biz
buradayız” diyen sessiz ama güçlü nefesini hissedersiniz. Bursa’nın fethi, Osmanlı’nın sadece
askerî kabiliyetinin değil, medeniyet inşa etme idealinin de göstergesidir. Şehir almak
kolaydır ama şehir yaşatmak zordur. Osmanlı, Bursa ile bu sınavı geçti.

700 Yıl Sonra…

Bugün Bursa, Türkiye’nin en önemli şehirlerinden biri; sanayisi, ekonomisi, kültürü ve tarihiyle göz bebeği… Ama bütün bu başarıların temelinde, 700 yıl önceki o kritik gün yatar.

Bursa’nın fethi, bize üç şeyi hatırlatır:

1) Sabır ve strateji, bazen kılıçtan daha güçlüdür.

2) Bir şehri fethetmek kadar, onu yaşatmak ve geliştirmek de bir sorumluluktur.

3) Tarih, sadece geçmişe ait değildir; bugünümüze ve yarınımıza yön verir.

Bir Şehrin Hüzünlü Esareti, Onurlu Direnişi: Bursa’nın İşgali ve Kurtuluşu

Tarihin bazı günleri vardır; bir milletin hafızasında kapanmayan bir yara, yeniden yanan bir umut, bir daha unutulmamak üzere kazınan bir iz bırakır. Bursa’nın işgali ve kurtuluşu, işte bu iki uç duygunun en yoğun yaşandığı dönemlerden biridir. Bugün Bursa sokaklarında özgürce gezerken, 1920’nin o karanlık yaz gününü düşünmeden edemiyor insan: 8 Temmuz 1920.

Şehrin Üzerine Çöken Gölgeler

Yunan kuvvetlerinin şehre girişiyle Bursa’da sadece bir işgal başlamadı; bir devrin vicdanına kara bir leke de düştü. Türk ordusunun geri çekilmesinin ardından şehir, adeta nefesini tutmuştu. Minarelerden ezanlar kısılırken, caddeler sessizleşti; çarşı pazarda bir çeşit matem hâkimdi. Bursa’nın işgali, sadece askerî değil, sembolik bir darbeydi. Çünkü bu şehir, Osmanlı’nın ilk payitahtıydı. İşgalin duyulması üzerine Türkiye Büyük Millet Meclisi’nde milletvekilleri ayağa kalktı; kürsüye siyah bir örtü serildi. Bu siyah örtü, Bursa özgür olana dek kaldırılmadı. Bu bile tek başına gösterir ki, işgal sadece Bursa’nın değil, bütün
Anadolu’nun yüreğini dağlamıştı.

Yunan işgalinde Bursa

Direniş Ruhunun Şehri

Fakat Bursa’nın esareti, Anadolu’nun teslimiyeti anlamına gelmiyordu. Şehrin çevresinde, dağ ilçelerinde, köylerde başlayan direniş hareketleri; cephesi olmayan ama cesareti olan bir halk hareketi olarak tarihe geçti. Ahmet Albay’ın, Çerkez Ethem kuvvetlerinin, Bursa ve çevresinin gizli teşkilatlarının mücadelesi, şehrin umudunu diri tuttu.
Bursa işgal altında olsa da ruhu asla teslim olmadı. Bu direniş, Millî Mücadele’nin moral kaynaklarından biri hâline geldi. Bir şehrin direnci, bir milletin direncine karıştı.

Kurtuluşun Yaklaştığı Günler

1922 yazına gelindiğinde rüzgâr artık tamamen Anadolu’dan yana esiyordu. Büyük Taarruz’un ateşi cephelerde yükselirken, işgal orduları birer birer geri çekilmeye başladı. Ve o büyük gün, 11 Eylül 1922 sabahı geldi. Türk birlikleri şehre yaklaştığında, Bursa halkının yaşadığı sevinci anlatmak kolay değildir. İki yıldır hüzne bürünmüş sokaklar, bir anda bayraklarla doldu. İnsanlar gözyaşlarıyla askerlerin yolunu kesti. Ezanlar yeniden özgürce okundu, çan sesleri baskı değil barışın simgesine dönüştü. Ve Bursa, artık yeniden hür bir
şehirdi.

Karanlıktan Aydınlığa: Bir Şehrin İmtihanı

Bursa’nın işgali ve kurtuluşu, sadece askerî bir hikâye değildir. Bu, bir halkın: sabrının, direncinin, vatan sevgisinin, birlik olma bilincinin en çarpıcı örneklerinden biridir.
Şehir, işgal günlerinde nasıl sessiz bir matem tuttuysa, kurtuluş gününde bir o kadar gür bir sevinç yaşadı. Çünkü özgürlük, ancak kaybedildiğinde değerinin bütün ağırlığıyla hissedildiği bir nimettir.

Bugünün Bursa’sı ve 11 Eylül’ün Anlamı

Bugün Bursa, Türkiye’nin en büyük, en üretken, en canlı şehirlerinden biri. Fakat bu canlılığa, bu huzura, bu özgürlüğe kolay ulaşılmadı. 11 Eylül, sadece bir tarihten ibaret değildir; bir şehrin yeniden diriliş günüdür. Her yıl bu tarihin anılması, geçmişe bir saygı, geleceğe bir borçtur. Çünkü Bursa’nın işgali, unutulursa; özgürlüğün kıymeti de unutulur.

Son Söz

Bu yıl, Bursa’nın fethinin 700. yılı vesilesiyle, sadece bir zaferi değil, bir medeniyetin doğumunu anıyoruz. Tarihin her satırı, bize kendimizi yeniden anlatır. Bursa’nın fetih hikâyesi ise, bu milletin hangi köklerden beslendiğini hatırlatır. 700 yıllık bir teşekkür borcumuz var: Bu şehri bize armağan edenlere, onu yaşatanlara ve bugün hâlâ ruhunu koruyanlara…

Yeşil Bursa’nın fethi ve kurtuluşu kutlu olsun.

Prof. Dr. Behçet Kemal Yeşilbursa

www.bilimsanatyolu.com